متن کامل و بدون سانسور ِ
هزلیات سعدی
به کوشش ِ
حسین جاوید
هدف از تهیه و در دسترس قراردادن این نسخه، کمک به علاقهمندان راستین ادبیات ارزشمند فارسی بهخصوص دانشجویان رشتهی ادبیات است و لاغیر.
چند کلمه به جای مقدمه....
«هزلیات سعدی» از نخستین طبعهای آثار او در ابتدای قرن شمسی حاضر تا کنون همواره در محاق حذف و سانسور بوده است. زندهنام «محمدعلی فروغی» به هنگام چاپ «کلیات سعدی» با تصحیح خودش ـ در سال ۱۳۱۹ ـ ، این اشعار را به بهانهی خلاف اخلاق بودن کنار گذاشت و همهی نسخههایی که از آن تاریخ به بعد منتشر شدهاند و قریب به اتفاقشان بر اساس نسخهی فروغیست، از این قاعده تبعیت کردهاند؛ گویی همهچیز دست به دست هم داده تا این اخگرهای مهم ِ شوخطبعی و طنازی ِ شیخ اجل، هر چه بیشتر به دست فراموشی سپرده شوند، متاسفانه.
اینجا مجال آن نیست که بهطور مفصل به بحث و فحص در اینباره پرداخت. آنچه لازم است گفته آید این که پیش از انقلاب نسخهای از کلیات سعدی به اهتمام زندهنام استاد «عباس اقبال» منتشر شد که بخش «هزلیات» را داشت و فقط کلماتی مثل کیر، کون و ... بهصورت نیمنقطهچین بودند. یعنی: ...ر، ...ن و .. عجب آنکه پس از انقلاب، در ابتدای دههی هفتاد، انتشارات «محمد» هم یک بار «کلیات سعدی» را به همراه هزلیات منتشر کرد و البته به همآنصورت نسخهی پیش از انقلاب و با نیمنقطهچین ِ کلمات ِ ممنوعه از نظر حضرات ِ اخلاقگرا! حالا اینکه این هزلیات هم احتمالن همهی هزلیات سعدی نیستند، بماند. این دو نسخه، هماکنون نایابند و با قیمتهای گزاف خرید و فروش میشوند و در دسترس همه هم نیستند.
اساس کار من در تهیهی نسخهی حاضر، دو چاپی که از آنها سخن رفت، بودهاند. در بیشتر موارد، با توجه به فحوای کلام، وزن عروضی و حرف آخری که از کلمهی نقطهچین شده باقی مانده بود، حدسزدن و جایگزینی کلمهی سانسورشده چندان دشوار نبود. من این کلمات را جایگزین کردم اما برای اینکه شک و شبههای باقی نماند، حروفی را که اضافه کردهام با رنگ قرمز مشخص کردهام تا خواننده خود نیز مجال قضاوت داشته باشد. در اندک مواردی که به ضرس قاطع از کلمهی سانسورشده مطمئن نبودم، قید جایگزینی را زدم و آنرا به همآن صورت نقطهچیندار ضبط کردم. «المجالس فیالهزل و المطایبات» و مختصر «مضحکات» سعدی را هم در آینده و پس از به دست آوردن نسخهای منقح از آنها منتشر خواهم کرد.
پیش از این نیز، نگارندهی این سطور، کتاب الکترونیکیای از هفتاد حکایت برگزیدهی داستانی گلستان سعدی، به همراه شرح و توضیح کامل آنها، فراهم آورده بودم . و حالا امیدوارم این مختصر نیز در جستوجوهای اینترنتی از پی هزلیات سعدی و برای مخاطبانی که بهطور مستقیم به آن دسترسی پیدا میکنند، سودمند باشد. تا چه قبول افتد و چه در نظر آید
ح. ج