[smsk]

گزارش پاتوق فرهنگي از جريان برگزاری بیستمین نمايشگاه كتاب


چنين گذشت برما !
</B>
ارديبهشت ماه ، ماه كتاب است ماه مطبوعات است . چندين سال است كه جامعه فرهنگي منتظر ارديبهشت ماه است تا با حضور در نمايشگاه بين‌المللي كتاب اين نمايشگاه را به يك رويداد تبديل كند. اما سال 1386 در حالي وارد ماه دوم خود مي‌شود كه با حضورنيافتن جمعي از ناشران تاثيرگذار در امور نشر و فرهنگ كشور اين رويداد فرهنگي تبديل به برگزاري يك پروژه دولتي خواهد شد.
روز چهارشنبه 22 فروردین در پی اظهارات صریح وزارت ارشاد بر دو پاره برگزار شدن نمایشگاه بین المللی کتاب تهران حدود 500 تن از ناشران در جلسه ای تصمیم نهایی خود را مبنی بر عدم حضور در نمایشگاه اخذ کردند. این ناشران 15 هزار عنوان در کارنامه نشر خود دارند. با توجه به این که پیش بینی می شود اتحادیه نیز رسما تصمیم به تحریم نمایشگاه بگیرد و بسیاری از ناشران نیز از تصمیم اتحادیه حمایت کنند، تعداد ناشران شركت‌كننده در نمايشگاه كتاب بيستم، 40 درصد كاهش خواهد یافت.
در صورت اعلام قطعی این تصمیم بیستمین نمایشگاه کتاب نمايشگاه كتابي خواهد بود تنها با حضور ناشران دولتي و ناشران كتاب‌هاي مذهبی، آموزشي و سرگرمي و تک و توکی ناشرعمومی.
در ادامه مشروح گزارش پاتوق فرهنگي را بخوانيد.



زور من بیشتر است!
احمدي‌نژاد در افتتاح نمايشگاه كتاب سال گذشته گفته بود: از آقاي صفار مي‌خواهم زمينه‌اي فراهم كنند كه سال آينده، نمايشگاه كتاب در جايي وسيع‌تر برگزار شود. به آنها گفته‌ام كه اگر اين امر محقق نشود، سال آينده يا من حضور ندارم يا شما و چون زور من بيشتر است، شما حضور نخواهيد داشت.
هفته اول اسفند ۱۳۸۵ وزارت ارشاد تازه از سروصداها و بحران جشنواره‌هاي موسيقي و تئاتر و فيلم دهه فجر راحت شده بود كه به ياد نمايشگاه كتاب و هشدار رئيس جمهور افتاد. در همین روزها خبرگزاري‌ها نوشتند كه بنا بر آخرين اخبار، قرار است بخش داخلي و خارجي نمايشگاه بين‌المللي كتاب تهران به صورت جداگانه برگزار شود كه البته مصلاي تهران براي بخش داخلي و محل دايمي نمايشگاه‌هاي بين‌المللي براي بخش خارجي در نظر گرفته شده است.
عده‌اي اين تصميم وزارت فرهنگ و ارشاد را ناشي از تهديد تلويحي رئيس‌جمهور مبني بر كنار گذاشتن صفار هرندي در صورت جابه‌جا نكردن مكان نمايشگاه دانستند و برخي افراد، موارد ديگري را دليل جابه‌جايي محل نمايشگاه كتاب مطرح کردند مثلا این که وجود دو ايستگاه مترو در مصلاي تهران، زمينه مناسبي براي رفت‌وآمد بازديدكنندگان نمايشگاه است و همچنين تقسيم نمايشگاه به دو بخش داخلي و خارجي را موجب كاهش بار ترافيكي نمايشگاه مي‌دانند.
اين در حالي است كه رفت‌وآمد بين اين دو نقطه از تهران، به ويژه در ساعات ترافيك بسيار دشوار است، به گونه‌اي كه هزاران نفر، به ويژه بازديدكنندگان شهرستاني نمايشگاه كتاب كه معمولا يك روز را براي بازديد از هر دو بخش داخلي و خارجي نمايشگاه اختصاص مي‌دادند، بايد يا از ديدن بخش خارجي يا داخلي صرف نظر و يا روز ديگري را هم صرف بازديد از نمايشگاه كتاب کنند.
همانموقع بسیاری از كارشناسان از جمله وزير كشور نيز تصريح کردند كه برگزاري نمايشگاه كتاب چه در محل نمايشگاه بين‌المللي و چه مصلاي تهران، ترافيك سنگيني را به شهروندان تهراني تحميل مي كند.
بعد از این اظهارنظرها 150 ناشر داخلي در نامه‌اي از عدم شركت خود در نمايشگاه كتاب تهران به صورت دوتكه خبر دادند. در بين اين ناشران مطرح‌ترين و مهم‌ترين ناشران بخش خصوصي حضور داشتند و بالاخره اتحاديه ناشران و كتابفروشان اعلا‌م كرد که فقط در صورت اعلا‌م رسمي يكپارچگي نمايشگاه و ثبت‌نام ناشران ثبت‌نام نكرده در نمايشگاه شركت خواهند كرد. اما وزير فرهنگ و ارشاد اسلا‌مي در اين‌باره تاكيد كرد: <ما به انتخاب سايرين هم احترام مي‌گذاريم و اگر به دلا‌يلي نخواستند تشريف بياورند دلا‌يلشان محترم است ولي نمايشگاه اين‌گونه برگزار مي‌شود.>
مجلس و شورای شهر وارد صحنه می شوند
مناقشه بین ناشران و وزارت ارشاد در تعطیلات نوروز به فترت کشیده شد ولی بلافاصله بعد از اتمام تعطیلات آتش زیر خاکستر خود را نشان داد. روز 15 فروردین آتش بس نقض شد. معاونت امور فرهنگی و دست اندرکاران برگزاری بیستمین نمایشگاه کتاب تهران از خبرنگاران برای بازدید از محل مصلی تهران دعوت کردند.
در حالی که معاون امور فرهنگی وزارت ارشاد در اظهارنظرهای مختلف همچنان از برپایی دوپاره نمایشگاه کتاب سخن می گفت .اما رسول خادم عضو كميسيون فرهنگي شوراي شهر تهران در گفت و گو با خبرگزاري ميراث خبر از مثبت‌بودن مذاكرات با نمايندگان وزارت ارشاد خبر داد و در عين حال، تاكيد كرد كه شوراي شهر تهران با دوپاره‌شدن فضاي نمايشگاه مخالف است.
به گفته خادم، مذاكرات شوراي شهر و وزارت ارشاد كه در آخرين روزهاي سال 85 آغاز شد، از 14 فروردين ادامه يافته است وی معتقد بود روند كلي مذاكرات مطلوب است.
هر چند اين اظهارات با موضع صفار هرندي سنخيت چنداني نداشت، اما خادم همچنان اميدوار بود كه نمايندگان وزارت ارشاد در جلسات مشترك متقاعد شوند كه تفكيك نمايشگاه به دو بخش داخلي و خارجي به صلاح نيست.
احمد رضا خادم نماینده مجلس نیز دراین باره گفت : وزارت ارشاد و محسن پرویز(در مقام معاونت فرهنگی این وزارتخانه) به ما ( کمیسیون فرهنگی ) ابلاغ کرده است که نمایشگاه کتاب به صورت یکپارچه برگزار می شود و این مطلب را در گفتگوهایشان هم اعلام کرده اند .
وی با اشاره به ثبت نام نکردن ناشران در نمایشگاه کتاب ، افزود : با یکپارچه شدن برگزاری نمایشگاه کتاب تهران من امیدوارم که شاهد حضور حداکثری ناشران و بخش های مختلف فعال در حوزه چاپ و نشر کتاب در نمایشگاه کتاب امسال باشیم . خوشبختانه با حل شدن مشکل برگزاری دوپاره نمایشگاه کتاب تهران امیدواریم شرایطی فراهم شود که همه فعالان حوزه نشر در این نماشگاه حضور یابند .
عماد افروغ، رئيس كميسيون فرهنگي مجلس نيز اعلام كرده است با آغاز كار مجلس، كميسيون فرهنگي در اين مورد تصميم‌گيري خواهد كرد. اما بايد ديد تمام اين تصميمات مي‌توانند تصميم وزارت فرهنگ را تحت تاثير قرار دهند يا صفار هرندي تمام فشارها را همچنان خونسردانه تحمل خواهد كرد.
ابتدا خبرگزاری مهر به نقل از یک منبع آگاه اعلام می کند که نمایشگاه بین المللی کتاب تهران به صورت یکپارچه در محل مصلی تهران برگزارمی شود. و سپس خبر توافق میان ارشاد و ناشران را خبرگزاری میراث خبر و بعد بخش فارسی سایت بی بی سی بر مبنای صحبت های خادم عضو شورای شهر منتشر می کنند.
از سوی دیگر، درحالی که جلال ذکایی معاون هماهنگی و ارتباطات نمایشگاه کتاب در مصاحبه ای بر اجرای دستور وزیر ارشاد در ثبت نام از ناشران باقی مانده تاکید می کند، محسن پرویز معاون امور فرهنگی ارشاد در مصاحبه ای دیگر، این مطلب را رد و اعلام می کند که امکان ثبت نام از ناشران باقی مانده به دلیل آغاز کار غرفه بندی نمایشگاه وجود ندارد .
در پی این اتفاقات، اتحادیه ناشران وکتابفروشان تهران هم که با ۱۱ تشکل شناخته شده نشر از ثبت نام درنمایشگاه خودداری کرده بودند، از برگزاری یکپارچه نمایشگاه در مصلی استقبال کردند.
جعفر همایی دبیر و سخنگوی اتحادیه ناشران وکتابفروشان تهران درگفت و گویی گفت: "به دلیل اینکه شرط اصلی ما برای حضور در نمایشگاه بیستم برگزاری یکپارچه این نمایشگاه بود اگر وزارت ارشاد این مساله را به صورت رسمی تایید کند ناشران تهرانی در نمایشگاه شرکت می کنند."
مصلی مشكل بعدي است
این صلح در حالی بود که نکته اختلاف دیگر بر سر جای برگزاری نمایشگاه است که دست اندرکاران دولتی مکان مصلی را مناسب این کار می دانند و درمقابل منتقدان معتقدند که تا برپایی محل دائمی تازه که از سوی شهرداری تهران در شهرک آفتاب تهران درحال ساخت است، مکان فعلی نمایشگاه مناسب ترین فضا برای برگزاری نمایشگاه کتاب خواهد بود.
جالب آنکه پیش از این شهردار تهران و کارشناسان ترافیک محل کنونی نمایشگاه بین المللی تهران را بهترین مکان برای نمایشگاه می دانستند و معتقد بودند تا زمانی که نمابشگاه دائمی درشهرک آفتاب ساخته نشده، این مکان بهتر از دیگر مکانها است. اغلب ناشران مصلای تهران را مکانی نامناسب برای برپایی نمایشگاه می دانند که برخلاف سالنهای چند گانه نمایشگاه، فضایی یکپارچه دارد و فرصت استراحت به بازدیدکنندگان نمایشگاه نخواهد داد. به اعتقاد آنان، دوپاره شدن نمایشگاه برکیفیت آن لطمه وارد می سازد، بار ترافیکی تهران را افزایش می دهد و از شان و جایگاه آن می کاهد.
از طرف دیگر در چند سال اخیر هواداران دولت و نیز برخی از روحانیان بلند پایه قم و حتی برخی از نمایندگان مجلس که گرایشهای مذهبی پررنگ تری دارند، نسبت به برخی رفتارهای مراجعه کنندگان به نمایشگاه، به خصوص قشر جوان، انتقاداتی داشتند. چنانچه در روزهای پایانی سال دست اندرکاران امور نمایشگاه کتاب وزارت ارشاد باروحانیان بلند پایه قم دیدار داشتند و از قول آیت الله فاضل لنکرانی نقل شده است که وی بر ضرورت رعایت مسائل اخلاقی در محیط نمایشگاه تاکید کرده و گفته است: "وجود برخی صحنه های غیر فرهنگی در نمایشگاه کتاب زیبنده نیست."

عقب نشینی ها شروع می شود
با اين اوصاف به نظر مي‌رسد با نزديك‌ترشدن به زمان برپايي نمايشگاه بيستم، زورآزمايي وزارت فرهنگ و دو نهاد اصلي مخالف يعني شوراي شهر و مجلس شوراي اسلامي، جدي‌تر و صريح‌تر مي‌شود.
روز 15 فروردین وزير فرهنگ و ارشاد اسلامي در حكمي"محسن پرويز " معاون امور فرهنگي اين وزارتخانه یعنی سرسخت ترین فرد در ثبت نام تحریم کنندگان و همچنین مصممترین فرد در دوپاره برگزار کردن نمایشگاه کتاب را به سمت رييس بيستمين نمايشگاه بين المللي كتاب تهران منصوب كرد.
همانروز چمران رييس شوراي شهر تهران در گفت و گو با خبرنگار ايلنا, تصريح كرد: شوراي شهر تهران هيچ موضع خاصي در زمينه محل برگزاري نمايشگاه كتاب نداشته ونه تنها دخالتي در اين موضوع نمي‌‏كند بلکه شوراي شهر در خصوص برگزاري نمايشگاه كتاب با اين وزارتخانه همكاري خواهد کرد.
چمران با تاکید بر این حرف که : نظرات دوستان در كميسيون فرهنگي و اجتماعي شوراي شهر تهران, نظرات "توصيه‌‏اي" است و اين نظرات به عنوان مصوبات شورا لحاظ نمي‌‏شود. حرف های خادم را بی اعتبار ساخت.
البته چمران این را هم تاکید کرد که : در اكثر پيشنهادات ارائه شده, عنوان كرده‌‏اند كه بهتر است نمايشگاه كتاب به صورت يكجا برگزار شود.
چمران در مورد اينكه برگزاري نمايشگاه كتاب در مصلي تهران سبب ايجاد مشكلات ترافيكي مي‌‏شود, گفت: براساس مطالعات انجام شده در صورت برگزاري نمايشگاه كتاب, حجم مشكلات ترافيكي ايجاد شده در مصلي تهران كمتر از محل دايمي نمايشگاه‌‏هاي بين‌‏المللي تهران است.
او گفت: برگزاري نمايشگاه كتاب در هر نقطه از تهران سبب ايجاد مشكلات ترافيكي مي‌‏شود.


ما نمایشگاه را دوپاره برگزار می کنیم!
پس از این افت و خیزها وزير فرهنگ با تكرار موضع اين وزارتخانه و بيان دوباره دلايل مطرح شده براي دوپارگي نمايشگاه، تاكيد كرد: اجراي نمايشگاه كتاب با ماست و كسان ديگري اگر تدبير يا پيشنهادي داشته باشند باز به ما رجوع مي‌دهند و نمايندگان هم هيچگاه نگفتند كه ما چنين نظري داريم و دولت بايد چنين كند. اصلا ورود اين گونه در كار اجرايي در شان مجلس نيست و مجلس هيچگاه چنين كاري نمي‌كند.
محسن پرويز، رئيس نمايشگاه هم در مصاحبه ای تاکید کرد چاره‌اي جز دو پاره كردن نمايشگاه كتاب تهران نداريم
وی گفت: تعداد ناشران ثبت‌نام كرده نسبت به زمان مشابه سال گذشته تفاوت زيادي ندارد. در مجموع تا پايان مهلت قانوني 1405 ناشر ثبت‌نام كرده‌اند و غرفه‌بندي‌ها براساس حضور اين تعداد صورت گرفته است. بنابراين به نظر نمي‌رسد صحبت‌هايي كه در مورد عدم حضور تعدادي از ناشران عنوان شده بود چندان جدي باشد زيرا كه تعداد ناشران موجود كاهش عمده‌اي نسبت به سال‌هاي قبل ندارد.
ولی تاکید کرد :تعداد كساني كه ثبت‌نام نكرده‌اند چندان زياد نيست، در سال قبل فرصتي براي ناشراني كه بنابر دلايل منطقي امكان ثبت‌نام در موعد مقرر را نداشتند، در نظر گرفته مي‌شد اما با توجه به اينكه امسال كار غرفه‌بندي‌ها از الان آغاز شده است، به نظر نمي‌رسد امكان چنداني براي ثبت‌نام وجود داشته باشد.
بدین ترتیب نه تنها نمایشگاه دوپاره برگزار می شود بلکه از باقیمانده ناشران نیز ثبت نام به عمل نخواهد آمد.

در نمایشگاه دوپاره شرکت نمی کنیم!
بعد از این اظهارات حسن کیاییان عضو هیات رییسه اتحادیه ناشران در مصاحبه ای با روزنامه اعتماد ملی گفت:
نظر اتحاديه و 11 تشكل ديگر كماكان همان است كه آقاي همايي دبير اجرايي اتحاديه آمده است. ما با همه انتقاداتي كه به برگزاري نمايشگاه در مصلي داريم و تغيير مكان تجربه شده قبلي يعني موسسه بين‌المللي نمايشگاه‌ها را كه مسوولا‌ن بعد از 19 دوره به تمام نقاط ضعف و قوتش آشنا شده‌اند، اصلا‌ به صلا‌ح نمي‌دانيم، با اين حال به احترام نمايندگان عضو كميسيون فرهنگي مجلس و اعضاي كميسيون فرهنگي شوراي شهر تهران در صورت يكپارچه شدن نمايشگاه حاضريم در محل مصلي شركت كنيم.
وی تاکید کرد حضور ما در نمايشگاه مسلتزم رعايت دو نكته است؛ اول اعلا‌م رسمي وزارت ارشاد مبني بر يكپارچگي نمايشگاه و دوم اعلا‌م شرايط جديد ثبت‌نام كه تمام همكاران ناشري كه موفق به ثبت‌نام در نمايشگاه نشده‌اند، بتوانند در نمايشگاه ثبت‌نام كنند. پس از تحقق دو مورد فوق اتحاديه طي اطلا‌عيه‌اي از همكاران ثبت‌نام نكرده مي‌خواهد كه ثبت‌نام كنند.
کیاییان در مورد سیاسی بودن این حرکت ناشران گفت: اين يك تهمت است. ما در سال 1382 نامه‌اي به شماره 44380 دك مورخ 82212219 با عنوان كميته اجرايي اتحاديه و تعاوني ناشران و كتابفروشان به آقاي صيادي مديركل وقت مراكز و روابط فرهنگي وزارت ارشاد نوشته‌ايم، در آن نامه آمده است كه <برابر اخبار مسموع قرار است هفدهمين نمايشگاه بين‌المللي كتاب تهران در دو قسمت محل نمايشگاه بين‌المللي و مصلا‌ي تهران برگزار گردد.
وي تاكيد كرد: تجارب حا‌صله از نمايشگاه‌هاي گذشته ما را بر آن مي‌دارد كه صراحتا اعلا‌م داريم در صورت عدم برگزاري بخش داخلي در محل دائمي نمايشگاه از پذيرش مسووليت اجرايي آن معذور باشيم. اين سند نشان مي‌دهد كه ما قصد سياسي‌كاري نداريم و موضع ما موضعي كاملا‌ صنفي است.
بدين ترتيب شركت نكردن عده‌ای از ناشران كه عمدتا ناشران بخش خصوصي هستند و بار گسترش فرهنگ را به دوش مي كشند در نمايشگاه امسال غايب خواهند بود چون زورشان به زور دولتيان نمي رسد.


ليلی فرهادپور