حقایقی در باره زبانهای برجسته دنیا

[Tabassom]

حقایقی در باره زبانهای برجسته دنیا

[Tabassom]

زبانهای ایرانی دسته ای از زبانهای هند‌واروپایی اند که با هم پیوند نزدیکی دارند و اصل آنها به زبان واحدی یعنی "زبان ایرانی باستان" که با زبان قدیم هندیان آریایی نزدیکی بسیار داشته ، میپیوندند.
زبانهایی ایرانی را معمولاً میتوان بر حسب شباهت یا جدایی صوتی و دستوری و لغوی آنها به دو دسته عمده تقسیم کرد: دسته غربی و دسته شرقی. فارسی، کردی، لری،بلوچی، لهجه های سواحل جنوبی خزرو لهجه های مرکزی و جنوبی ایران همه به دسته غربی تعلق دارند. بلوچی اصولاً از گروه شمالی زبانهای غربی است و بلوچها ظاهراً از شمال به جنوب کوچ کرده اند و بعلت مجاورت با زبانهای شرقی ایرانی و سایر زبانهای هندی ازجمله هندی، سندی و براهویی بعضی لغات و صداهای آنهارا نیز اقتباس کرده است.
اولین محققی که لهجه های بلوچی را بیشتر بطور سیستماتیک مورد مطالعه قرارداد ویلهلم گیگر Wilhelm Geiger بود. او بلوچی را به دو لهجه اصلی تقسیم کرده و بلوچی شمالی و بلوچی جنوبی (مکرانی) نامید. وی همچنین بلوچی جنوبی را به گروههای شرقی و غربی و بلوچی شمالی را به گروههای شمالی و جنوبی که بترتیب توسط طوایف لغاری Leghári و مری Mari نمایندگی میشدند تقسیم کرد. گیگر برای نشان دادن تفاوت لغوی لهجه ها به این واقعیت اشاره میکند که بلوچی شمالی به میزان بالایی از زبانهای هندی همسایه لغت اقتباس میکند در حالیکه بلوچی جنوبی بیشتر دارای لغات اقتباس شده با ریشه فارسی میباشد.(ترجمه و نقل از جهانی (٨٩))
یکی دیگر از محققین لهجه های بلوچی "سر جرج گریرسون" Sir George Grierson میباشد. او لهجه های بلوچی را به شرقی و غربی تقسیم کرد. وی معتقد بود که بلوچی غربی در محدوده حکومتی بریتانیا دارای سه لهجه میباشد و آنهارا بر اساس منطقه عمده ای که در آن صحبت میشوند، لهجه کراچی karáči ، کیچی kíči و پنجگوری panjguri نامید.
محقق برجسته دیگری که بصورت سیستماتیک لهجه های بلوچی را مطالعه کرده است پروفسور جوزف الفنبین Josef Elfenbein میباشد، او در کتاب "زبان بلوچی، لهجه شناسی بامتن" برای نشان دادن تفاوت بین لهجه های مختلف، لیستی شامل آواشناسی، دستور (صرف و نحو) و لغت تهیه کرده و آنرا بعنوان معیار مقایسه شباهت ها و تمایز لهجه ها بکار برده است. در اینجا فقط به چند مورد از ویژگیهای خاص این لهجه ها بر اساس معیار الفنبین اکتفا میکنیم. (نقشه جغرافیایی لهجه ها)
وی بر اساس این معیار، زبان بلوچی را به شش لهجه تقسیم میکند که عبارتند از:

١- لهجه های تپه های شرقی (١)

این لهجه ها در مناطق طوایف مری، بگٹی، لغاری و مزاری صحبت میشوند.

ویژگیها:
١- تبدیل /u/ به /i/. مثال: بیت bit "شد"، سیر sir "عروسی" (٢)
٢- ساخت مجهول در زمان گذشته افعال متعدی (٣)
٣- تلفظ ث در لغات "پث" pess پدر، "ماث" más مادر، "براث" brás برادر. (٤)
٤- بکاربردن شناسه án برای اول شخص مفرد و on برای اول شخص جمع (٥)
٥- استفاده از لغت لوگ lúg "خانه"، چوک čokk "بچه"


٢- لهجه رخشانی

این لهجه شامل شاخه های زیر میباشد:
الف- کلاتی
مناطق بین "لس بیلا" Las belá در شمال کراچی تا مستونگ Mastung در جنوب کوئته Quetta (عمدتاً منطقه براهویی نشین)

ب- چاغه ای و خارانی
نواحی شمالی بلوچستان پاکستان شامل نوشکی، دالبندین، خاران و کلات

ج- افغانی
مناطق جنوبی و جنوب غربی ا‌فغانستان عمدتاً نواحی اطراف رودخانه هیرمند

د- سرحدی

منطقه ای که از شرق به دالبندین در پاکستان و از شمال شرقی به چهاربرجک در افغانستان منتهی شده و شامل مرو در ترکمنستان شوروی و سیستان در ایران میباشد، بطوریکه نصرت آباد در بلوچستان ایران جنوبی ترین بخش آنرا تشیل میدهد.
در تألیفات بعدی، الفنبین لهجه رخشانی را به سه گروه کلاتی، پنجگوری و سرحدی تقسیم میکند که لهجه سرحدی در آن شامل مرو در ترکمنستان شوروی ، بلوچستان افغانستان و مناطق شمالی بلوچستان ایران که جنوب خاش و شمال ایرانشهر مرز جنوبی آنرا تشکیل میدهند و همچنین نواحی شمالی بلوچستان پاکستان شامل نوشکی، دالبندین، خاران و کلات (که مناطق لهجه پنجگوری مرز جنوبی آنرا تشکیل میدهند) را دربر میگیرد.

ه- پنجگوری

شامل بخش اعظم منطقه خاران xárán که کیچ kíč مرز جنوبی و رودخانه رخشان Raxshán مرز شمالی آنرا تشکیل میدهند و کولوا Kolwá در شرق آن واقع میشود.

ویژگیهای این لهجه ها:
١- /u/ نامتغیر باقی می ماند "بوت" but شد، "سور" sur عروسی
٢- ساخت معلوم جمله عادی ترین شکل است ولی شکل مجهول هم بویژه در جنوب پیش می آید. (٦)
٣- تلفظ س لغات "پس" pess پدر، "ماس" más مادر، "براس" brás برادر.
٤‌- شناسه in برای اول شخص مفرد و an برای اول شخص جمع
٥- "گس" ges خانه، "زهگ" zág / zahg بچه


٣- لهجه سراوانی

سراوان و مناطق اطراف آن که خاش مرز شمالی و اسپیدان Espidán مرز غربی آنرا تشکیل میدهند. مناطق مرزی ایران و پاکستان در شرق این منطقه واقع شده و مرز جنوبی آن رودخانه گل gel در شمال راسک میباشد.
در تألیفات بعدی الفنبین، ایرانشهر و بمپور نیز در حوزه لهجه سراوانی شمرده میشوند.

ویژگیها:
١- تبدیل /u/ به bǖt ǖ "شد"
٢- مجهول، ساخت معمول جمله است
٣- تلفظ ت لغات "پت" petپدر، "مات" mát مادر، "برات" brát برادر.
٤- شناسه án برای اول شخص مفرد و in برای اول شخص جمع (با تلفظ i کوتاه در in )
٥- لوگ lúg یا گس ges "خانه"، چوک čokk یا زهگ zahg بچه


٤- لهجه کیچی

منطقه کیچ kíč در بلوچستان پاکستان شامل تربت

ویژگیها:
١- /u/ نامتغیر، بوت but "شد"
٢- ساخت مجهول
٣- تلفظ ت لغات "پت" petپدر، "مات" mát مادر، "برات" brát برادر.
٤- شناسه in برای اول شخص مفرد و in برای اول شخص جمع (با تلفظ i کوتاه در in )
٥- لوگ lúg "خانه"، چوک čokk "بچه"


٥- لهجه لتونی (لاشاری)

منطقه لاشار lášár در بلوچستان ایران شامل "اسپکه" Espakka ، "پیپ" píp ، "مسکوتان" Maskútan ، "پنوچ" pannúč

ویژگیها:
١- /u/ نامتغیر، بوت but "شد"
٢- ساخت مجهول
٣- تلفظ ت لغات "پت" petپدر، "مات" mát مادر، "برات" brát برادر.
٤- شناسه un برای اول شخص مفرد و in برای اول شخص جمع (با تلفظ i کوتاه در in )
٥- لوگ lúg "خانه"، چوک čokk بچه


٦- لهجه های ساحلی

شامل قصرقند kaser kand ، نیکشهر níkshahr ، راسک rásk و نواحی ساحلی جنوبی بلوچستان از "بی آبان" biábán در نزدیکی بندرعباس تا بندر کراچی شامل بنادر چاه بهار، گواتر gwádar، پسنی pasni ، جیونی jiwani و همچنین مناطق مند mand و دشت dašt.

ویژگیها:

١- تبدیل /u/ به /i/. مثال: بیت bit "شد"، سیر sir "عروسی"
٢- ساخت مجهول در زمان گذشته افعال متعدی
٣- تلفظ ت در لغات "پت" pet پدر، "ماث" mát مادر، "براث" brát برادر.
٤- بکاربردن شناسه án برای اول شخص مفرد و eyn برای اول شخص جمع
٥- استفاده از لغت لوگ lúg "خانه"، چوک čokk "بچه"

-----------------------------------------------

١Eastern Hill Dialects
٢ طبق نظریه الفنبین، تلفظ قدیمی /u/ در کلمه but "شد" در اکثر لهجه ها حفظ شده ولی در بعضی لهجه ها به /i/ تبدیل شده است.
٣ ساخت مجهول یعنی افعال متعدی در زمان گذشته برای اشخاص صرف نمیشوند.
٤ با تلفظی مشابه ث در عربی و متمایز از صدای س در فارسی
٥ میروم rawán ، میرویم raon
٦ ساخت معلوم یعنی افعال متعدی در زمان گذشته برای اشخاص صرف میشوند.


Baluchi Grammar

[Tabassom]

زبان، باز گوکننده ی هویت انسان و جامعه ی منوط به وی است.
مناسبات اجتماعی ،فرهنگی وسیاسی انسان که به گونه ی همه ای این ها بر می گردد به هویت وی ، در بستر زبان شکل می گیرد و در فرآیند نوشتار ویا گفتار، می توان- تاحدی- به درک این هویت دست یافت.
بی تردید، درک هویت انسان بر بنیاد روش شناخت شناسی ، تنها در حوزه ی هویت تاریخی و فرهنگی وی شکل نمی گیرد ، بلکه حوزه های دیگرهویت مانند: هویت سیاسی ،هویت روانشناختی ، هویت فلسفی و...از موارد یست که از طریق زبان به درک نسبی از هویت انسان کمک می کنند.
رابطه ی زبان و هویت:همان گونه که در بحث نخست اشاره شد ، شناخت هویت انسان توسط زبان، یکی از روش های مهم برای شناخت نسبی از هویت وی است (چه این شناخت در زمینه ی فرهنگی باشد وچه در زمینه های تاریخی ، سیاسی ، فلسفی وغیره).
شکل گیری روند رابطه ی زبان با هویت ، مساوی به شناخت نسبی ازخود هویت است که در زمینه های مختلف به لحاظ معرفت شناسی درک ما را از هویت انسان پدید می آورد.

زبان در فرآیند باز گویی هویت :

زبان در فرآیند باز گویی هویت به دو شیوه عمل می کند: اول به شیوه ی گفتاری ( زبان گفتار)و دوم به شیوه ی نوشتاری ( زبان نوشتار ) .

در زبان گفتار آن چه از زبان گوینده شنیده می شود ، بازگویی هویت انسان در مرحله یی از شناخت است ؛ یعنی از طریق زبان گفتار درک ما از هویت پدید می آید و شناخت ما از هویت انسان شکل می گیرد . گاهی هم امکان دارد درک و شناخت ما از زبان گفتار ، درک و شناخت صوری – و نه ماهوی یا باطنی- از هویت باشد؛ اما به هر حال چیزی که دروند زبان گفتار شکل می یابد ، درک فردی ما از هویت انسان در فرآیند بازگویی این هویت است.

با مثال ساده یی می خواهم این بحث را جدی تر دنبال کنم : زبان گفتار، افزون بر این که بازگو کننده ی هویت انسان در زمینه های متعدداست ، مقایسه یی برای درک کژی ها و نا درستی های گوینده نیز محسوب می شود، یا به زبان روشن تر "عیب و هنر" گوینده را به لحاظ ظرفیت فردی در هنگام گفتار نیز می رساند ؛ یعنی این که :"تامرد سخن نگفته باشد

عیب و هنرش نهفته باشد"

که بدون تردید درک همین عیب و هنر در هنگام گفتار (زبان گفتاری) به نحوی باز گو کننده ی بخشی از هویت گوینده است که به شناخت بریده یی از هویت انسان ( چه صوری وچه درونی) می انجامد؛ اما زمینه ی تعمیم زبان در فرآیند باز گویی هویت در شیوه ی دوم (زبان نوشتار) برای درک از هویت انسان گسترده تر است ؛ زیرا مطالعه ی زبان نوشتار به گونه ی ژرف ، فرصت بیشتری را برای شناخت از هویت انسان در زمینه های اجتماعی ، فرهنگی ، سیاسی ، اقتصادی ، تاریخی ، فلسفی و موارد دیگر فراهم می سازد.

زبان نوشتار افزون براینکه بازگوکننده ی نوعی هویت ادبی انسان است ؛ درک ما را از روش فکری و هویت فلسفی انسان نیز تقویت می بخشد. هنگامی که مثنوی مولانا را به زبان نوشتار می خوانیم ؛ تصوری از هویت فلسفی ، تاریخی ، سیاسی ، اجتماعی انسان آن روزگار که به زبان مولانا سخن می گوید، در ذهن ما نقش می بندد ؛ شایدهم شکل گیری روند این تصور در ذهن همه ای ما یکسان و همانند نباشد و بربنیاد روشن هر مونتیکی از متن ، هرفردی درک چند گانه وچندگونه یی از آن داشته باشد ؛ اما چیزی که در فرآیند خواندن زبان نوشتار از آن دستیاب ما می شود ،درک ویژه به مدد تصور برای شناخت از هویت انسان است.باتوجه به این فرضیه در برخورد با مثنوی شاید به دوروش از شناسایی هویت نایل آییم : یکی درک هویت نسبی از مولانا و دیگر شناخت هویت نسبی انسانی که به گونه یی مولانا به ما نشان می دهد ؛ اما به هرحال در هر دو روش شناخت ، سرانجام با مطالعه ی زبان نوشتار، به شناخت هویت انسان از طریق زبان می رسیم.

انگیزه های فلسفی زبان و هویت:

زبان، همان گونه که بازگو کننده ی هویت های فرهنگی ، تاریخی ، سیاسی و ...انسان است، ابزاری برای درک هویت فلسفی انسان نیز پنداشته شده ؛ زیرا به مدد زبان است که بزرگترین و مهم ترین دغدغه ها و آرای فلسفی در هنگام گفتار و نوشتار ارایه می شوند.
زبان در حوزه ی دریافت فلسفی ظرفیست که مظروف آن هویت فلسفی است ؛ یعنی در روند رابطه ی زبان با هویت ، بسیاری (ونه کل) از تصورات و اندیشه های فلسفی انسان از طریق زبان شکل می یابد و سپس هویت فلسفی او را می سازد.
کلیت انگاری این مساله در بستر زبان با توجه به مقوله ی نسبیت گرایی به خاطری قابل رد است که در برخی از موارد، زبان به حیث ابزار یا ظرف فلسفی ، توانایی برتابیدن و ارایه همه ای مفکوره ها را ندارد و بسا مواردی به لحاظ فلسفی وجود دارد که زبان از بازگویی آن در چارچوب هنجاری خودش قاصر است و بازنمایی آن در شکل زبان به عنوان هویت فلسفی انسان، با دشواری و نا گزیری ها همراه است.
چیزی که در پایان این بحث می توان به آن اشاره کرد ، درک نسبی هویت انسان از طریق زبان است؛زیرا زبان باز نمود زمینه های متعدد هویت انسان برای شناخت بیشتر ازوی است و روشی است که بدون مطلق انگاری کمک مان می کند تا به گونه ی نسبی درک خود را از انسان و هویت وابسته به او، گسترش بدهیم

[misna]

مرسی عزیزم
جالب بود

[itjoon]

مرسی